سه شنبه یکم مرداد 1387

معرفی کتاب: نماد در فرهنگ بختیاری

مشخصات کتاب(۱)

نام کتاب:نماد در فرهنگ بختیاری

نویسنده:حسین مددی 

محل نشر:اهواز

نام ناشر: مهزیار

سال نشر: ۱۳۸۶

 کتاب نماد در فرهنگ بختیاری تالیف حسین مددی(متولد  ۱۳۳۹- مسجد سلیمان) است که انتشارات مهزیار اهواز آن را در پاییز ۱۳۸۶ در قطع وزیری و ۱۵۴ صفحه به چاپ رسانده است. این کتاب شامل چهار عنوان اصلی درباره نماد و حوزه‌های مختلف آن، همراه با تصاویر و عکس‌های رنگی مربوط به نوع نمادها در فرهنگ بختیاری است. نویسنده در این کتاب پس از آوردن پیشگفتار و مقدمه ای کوتاه، صفحه‌ای را به آوانگاری گویش بختیاری برای تلفظ صحیح واژگان اختصاص داده است و با توجه به تعدد لهجه‌‌ها در این گویش، نویسنده تأکید بر لهجه گفتاری طایفه‌ی خود - عالی محمودی به عنوان شاخه‌ای از دینارونی باب از هفت لنگ بختیاری- داشته است و در ادامه به طور مختصر به معرفی سرزمین و مردم بختیاری پرداخته است. پس از این مقدمات نویسنده در بحث اصلی کتاب، ابتدا مطالبی را با عنوان نمادشناسی«با توجه به نماد در فرهنگ بختیاری» آورده است که بحث محوری آن تعاریف و نظرات گوناگون درباره نماد و انواع آن با ذکر مثال‌های مناسب هر کدام از نمادها- با تکیه به نمادهای بختیاری- آورده است. بخش نخستین کتاب در واقع پیش درآمدی برای ورود به بحث‌های اصلی کتاب نماد در حوز‌های گوناگون فرهنگ بختیاری است که به ترتیب شامل این عناوین اصلی است: نماد در حوزه‌ی فرهنگ معنوی بختیاری، نمادها در حوزه‌ی فرهنگ مادی، نمادها در حوزه‌ی هنر و ادبیات شفاهی.

حسین مددی در بحث نماد در حوزه‌ی فرهنگ معنوی بختیاری، مطالب مفیدی درباره نماد چلیپا -که نمادی از چرخه‌ی خورشید یا گردونه مهر در آیین مهر است- از طریق به کار بردن آن به صورت خال‌کوبی، طرح‌های قالی و حک شدن آن بر روی اشیاء  در فرهنگ بختیاری آورده است. همچنین به نقش نمادین ستارگان، درختان مقدس، «کِل» نماد حضور امام‌زاده، عدد نمادین هفت، شاخ‌هایِ نمادین بز کوهی(پازن) و نمادهای گوناگون در آیین‌های سنتی سور و سوگ مردم بختیاری مطالب جالبِ توجهی آورده است. در بحث نمادها در حوزه‌ی فرهنگ مادی به این موارد پرداخته است: خوشه‌های نمادین گندم، کاکُل گندم، بلوط نماد استقامت، نمادهای تعاون در اقتصاد ایل، «چوقا» و خطوط نمادین، طرح‌های نمادین در دست‌بافت‌ها و وجود نمادین کلاه در فرهنگ بختیاری. نویسنده در بخش پایانی کتاب به نمادها در حوزه‌ی هنر و ادبیات شفاهی در فرهنگ مردم بختیاری پرداخته است. از جمله این نمادهایی که او مورد بررسی قرار داده است شامل نمادها در مَتَل‌ها، نماد در امثال و حکم، نماد در اشعار بختیاری، نماد آب در نمایش ها و نیایش های بختیاری، رقص و جنبه نمادین آن، دُهُل سازی نمادین و درباره نام‌های نمادین در فرهنگ بختیاری مطالب ارزنده‌ و جالب توجهی آورده است. در پایان بخش پایانی کتاب، پس از ذکر منابع و مآخذ موردِ استفاده در این اثر، فهرستی از اعلام و چکیده‌ای از مطالب کتاب را به زبان انگلیسی در چهار صفحه و با ترجمه دکتر محبوبه حسین‌پور آورده است.

این کتاب از جمله منابع مفید و ارزنده‌ای است که تا کنون درباره جنبه‌های مختلف نمادین در حوزه‌ی فرهنگ بختیاری به صورت تک‌نگاری جامع و علمی پدید آمده است. اثری که در آن نویسنده کوشیده است با استفاده از منابع مفید و توجه به نقوش مختلف نمادین همراه با آوردن شکل و تصاویر مربوطه و  توضیحاتی مستدل و قانع کننده همراه با آوانگاری واژگان گویشی بختیاری اثر قابل قبول و جالب توجه و ارزنده‌ای در این زمینه درباره فرهنگ بختیاری پدید آورد که این امر خود حاکی از تلاش زیاد نویسنده در جمع‌آوری این مطالب  و تسلط وی بر فرهنگ و گویش بختیاری است. مطالعه این کتاب مفید ما را با نمادهای زیادی در فرهنگ بختیاری آشنا می‌کند که در واقع هر کدام از آن‌ها، بازگویی از دیرینگی فرهنگ و ادبیات این قوم کهن ایرانی است که از گذشته‌های دور به امروز رسیده است و نمادی از قوی بودن درونمایه این فرهنگ و ماندگاری میراثِ فرهنگی این قوم است. خواندن این کتاب و نقد آن به علاقه‌مندان این حوزه از فرهنگ توصیه می‌شود.

مطالبی منتخب از این کتاب: « نمادها از جمله امور یا پدیدارهایی هستند که در زمره مواریث فرهنگی یا معنوی جوامع جای می گیرند و پژوهش درباره آنها توجیه کننده و شناساننده‌ی هویت فرهنگی جوامع است»(پیشگفتار ص۹).

در این نوشتار« سعی گردیده تا ریشه‌های پیدایش نوع نماد، یعنی خاستگاه آنها و همینطور بررسی تطبیقی آنها با مذاهب، باورها و انگاره‌هایی که در زندگی ایل بختیاری جاری بوده و سرچشمه ی بسیاری از امور نظری و عملی بوده است، مورد کنکاش قرار گیرد»     (مقدمه، ص۱۱). «نماد پدیده‌ای است به قدمت و تاریخ بشریت که البته در یکی، دو قرن اخیر به شکل قانونمند جایی را در دبستان‌ها و مکاتب ادبی- هنری برای خود باز کرده است»( مددی، ۱۳۸۶: ۱۹).

«شیر سنگی نماد شجاعت و دلیری در فرهنگ بختیاری است. به همین منظور روی قبر ایلمردان و جوانان سلحشور، تندیسی حجیم از شیر سنگی می‌گذارند»(همان،۷۵)

نوشته شده توسط علی حسین‌پور در 19:51 |  لینک ثابت   •