عنوان مقاله:ضرروت شناخت و حفظ گنجينه‌هاي فرهنگي و ادبي قوم لُر (مقاله ش۱۳)

نویسنده مقاله:علی حسین پور

كشور بزرگ ايران از اقوام گوناگوني تشكيل شده كه هر كدام از اين اقوام خود از فرهنگ و آداب و رسوم گران‌بهايي برخوردارند... جاي آن را دارد كه هر چه بيشتر اين فرهنگ‌ها مورد توجه و كنكاش علمي قرار گيرند، تا شناخت ما از مردم اين سرزمين كهن بيشتر شود. از جمله اقوام شناسنامه‌دار ايراني ، قوم لُر مي‌باشند. اين قوم بنابر شواهد و مدارك تاريخي و باستان‌شناسي با داشتن تاريخي چند هزار ساله از فرهنگِ اصالت‌مند و ريشه‌داري برخوردار است...

 عنوان مقاله:‌انعكاس کار و تلاش زنان بختیاری در ترانه‌های عامیانه و كودكانه(مقاله ش۱۱)*

نویسنده مقاله:علی حسین پور

منبع مقاله:فصلنامه عشایری ذخایر انقلاب و سایت ایبنانیوزبا عنوان بازتاب کار و تلاش زنان بختیاری در ترانه های عامیانه و کودکانه

 http://ibnanews.com/vdcc.0qia2bqpxla82.html

  در جوامع سنتی، علیرغم اینکه عمده کارهای سنگین خانه و خانه‌داری و تربیت و نگهداری فرزندان و ... بر عهده زنان است - که اگر نه سنگینتر از کار مردان، سبکتر از آن هم نیست- اما جایی برای نشان دادن این همه زحمت و تلاش نیست؛ چیزی که وظیفه زن دانسته شده و هیچ سپاسی برای آن نیست. این امر در جوامع کوچنده جامعه‌مان، خود را به نحوی برجسته‌تر می‌نمایاند. بیداری زنان ایل در سحرگاهان که مردان خفته‌اند، به چشمه رفتن و آب آوردن با مشک‌های نهاده بر دوش، مشک دوغ زدن، جمع‌آوری هیزم از دل کوه و دشت برای آتش، دوشیدن احشام و پختن شیر، پخت نان و آماده کردن صبحانه، تنها گوشه‌ای از فعالیت‌های زنان ایل است که برخی از این کارها پیش از طلوع آفتاب به انجام می‌رسد. قرار دادن این حجم فعالیت در کنار کارهایی که باید تا پاسی از شب به انجام برسد شگفتی انسان را برمی‌انگیزد و برای زنان فرمانبردار ایل، تنها راه نشان دادن این سختی‌ها و بدین‌سان خارج کردن عقده‌های زندگی سخت و گاهی نامرادی‌های روزگار، زمزمه‌هایی است که هنگام مشک‌زدن، خوابانیدن کودک و ... بر زبان جاری می‌سازند؛ ترانه‌هايي که شاید در نگاه اول بی‌اهمیت به نظر می‌آیند، اما با تعمیق در آنها نه تنها با حجمی انبوه از داده‌های آن فرهنگ آشنا می‌شویم، بلکه نارسایی‌ها و دشواری‌های زندگی این قشر جامعه ایلی را از خلالش درمی‌یابیم... *این مقاله با همین عنوان قبلاً در فصلنامه عشایری ذخایر انقلاب، دوره جدید، سال دهم شماره 1 و 2 بهار و تابستان 1386 شماره پیاپی 53 و 54 صفحات:137-165 به چاپ رسیده است.

 نویسنده مقاله:دکتر عباس قنبری عدیوی 

   منبع مقاله:سایت انسان شناسی و فرهنگ

فولکلورfolklore  و فرهنگ عامیانه ی مردم بختیاری زبان یکی از گنجینه های فرهنگی ایران زمین است که ریشه در تاریخ وادبیات این ملت بزرگ دارد. هنر، موسیقی، ادبیات و آفریده های خلقی این قوم ایرانی تبار به همت شاعران، هنرمندان، خوانندگان (خونده گر xondegar  ) ، ادیبان وموسیقی شناسان این مرز وبوم حفظ شده ونسل به نسل به ما رسیده است. از این میان شاعر، ادیب، موسیقی دان وخواننده ی شهیر بختیاری، شادروان بهمن علاءالدین ( 1385- 1319 ه. خ. ) نقش به سزا و پرتاثیری براحیا و ماندگاری فرهنگ بختیاری دارد...

عنوان مقاله: شاهنامه و مردم بختیاری(مقاله شماره۹) نویسنده مقاله:عباس قنبری عدیوی                                                                  منبع مقاله:سایت انسان شناسی و فرهنگ

...شاهنامه مجموعه ای از فراز و فرودها، پیروزی ها و شکست ها، کامیابی و ناکامی ها، داد و بیدادهاست، شاهنامه تاریخ عمر بشر و سرگذشت اقوام و ملت هاست، نه  به صورت خاص تاریخ افسانه وار پادشاهان و شاه زادگان!
در فرهنگ ما واژه ی حکیم به کسی گفته می شود که دانش های رایج عصر خود را بداند. این مرد ایرانی نژاد و با ایمان دانشمندی بود که ریاضی، شیمی، پزشکی، فلسفه، ادبیات و ... را بخوبی می دانست این قبیل افراد در فرهنگ ما زیاد نیستند؛ از چهره هایی چون سنایی، نظامی گنجه ای، ناصر خسرو، عمر خیام و چند کس دیگر یاد می کنند. فردوسی به ضرورتی فرهنگی و ادبی به عنوان سنت مبارزه با بیگانگان و ترک تازی سلسله های غیر ایرانی پی برد و به همین علت با اندیشه و قلم به احیا، پاس داشت و توسعه ی فرهنگ ملی خود پرداخت. اگر هم از قهرمانانی چون رستم، سهراب، سیاووش، فرود،کاوه، گردآفرید و... یاد می کند، نمایندگان افکار و اندیشه های ایرانی هستند که هیچگاه در برابر ظلم و ستم، تجاوز و بیدادگری یا زشتی سکوت نکردند...

نام مقاله:کارون از دیدگاه گردشگران خارجی(مقاله شماره۸)

 نویسندگان:دکتر عباس قنبری عدیوی - علی حسين‌پور

منبع مقاله: سایت انسان شناسی و فرهنگ

رود کارون یکی از طولانی‌‌ترین و پرآب‌ترین رودخانه‌های ایران می‌باشد که بخشی از آن (در استان خوزستان) قابل کشتی‌رانی است. زردکوه بختیاری سرچشمه‌ی شاخه‌ی اصلی کارون به شمار می‌رود و این رود پس از طی نمودن مناطق پر پیچ و خمِ کوهستانیِ چهارمحال و بختیاری به دشت خوزستان وارد می‌شود و در ادامه مسیر خود در نهایت، از طریق اروندرود به خلیج فارس روانه می‌شود.  نکته‌ی قابل توجه درباره‌ی رود کارون این است که این رود همواره در طول حیاتِ تاریخی خود مورد توجه بوده و هست و تمدن‌های بزرگ، شهرها و آثار تاریخی مهمی در حوضه‌ی آن پدید آمده است که همین امر اهمیت آن را دو چندان ساخته است. بر همین اساس، کارون به دلیل اهمیت اقتصادی و تاریخی‌اش نیز مورد توجه گردشگران و سیاحان خارجی که برای انجام مأموریت‌های مختلف به خوزستان، لرستان، اصفهان و چهار محال و بختیاری(خاک بختیاری) سفر کرده‌اند، قرار گرفته و در نوشته‌های آنان این امر به خوبی انعکاس یافته است...

عنوان مقاله:شادیانه های آوازی در عروسی بختیاری(مقاله شماره ۷)

نویسنده مقاله: علیرضا خواجه منبع:وبلاگ علیرضا خواجه

بار اصلی آوازهای شادیانه در فرهنگ موسیقی بختیاری بر عهده زنان و دختران است. خواندن آواز همانند نواختن ساز، تمرین و ممارست زیاد نمی طلبد و از طرفی خوانندگی در فرهنگ بختیاری عمومیت دارد و مختص قشر خاصی نیست. بنابراین همه آنهایی که توانایی و علاقه به خواندن دارند، در مجالس شادی از این فرصت چشم پوشی نمی کنند. ضمن اینکه آوازخوانی در این فرهنگ یک شغل محسوب نمی شود. گر چه امروزه به سبب تحولات چشمگیر فرهنگی در همه جوامع سنتی، آوازخوانی سوگواری یا "گاگریوخوانی" به یک شغل برای مردان بختیاری تبدیل شده است. نکته دیگر در خصوص ترانه های آوازی، مشارکت دسته جمعی زنان و دختران است. در این نوع اجراها، معمولاً یک نفر یا چند نفر به نوبت، آوازی را سر می دهند و جمعیت حاضر در پاسخ هر بند آن، واژه یا واژگانی را واخوانی می کنند. شادیانه های آوازی بختیاری ها از منظری یک موسیقی زنانه به حساب می آید ولی این عنوان با آنچه که در جوامع شهری امروز، تحت عنوان موسیقی زنانه می شناسیم، تفاوت بسیار دارد...

منبع مقاله: سایت انسان شناسی و فرهنگ

بختيارى‏ها كه از قديمى‏ترين اقوام ساكن در كوهستان‏هاى غربى ايران محسوب مى‏شوند، در طى قرنها زندگى سخت و پرمشقت در دامنه‏هاى زاگرس، به علت پيوستگى طبيعى با محيط كوهستانى ضمن برخوردارى از نوعى استقلال و آزادگى، داراى روحيه جنگجويى و سلحشورى نيز شده‏اند. اين جماعت پيوسته يكى از اركان مهم نيروى نظامى كشور محسوب مى‏شده‏اند. در اين مورد آمده است: «شهرت جنگجويى بختياريان، به تبع آزادگى طبيعى فرزندان بى‏پيرايه كوهسار، همواره وجود داشته و بخصوص در ارتش‏هاى ايرانى مأمور مبارزه در مناطق مرتفع نقش اساسى بر عهده آنها قرار مى‏گرفته است.» ....

منبع مقاله:سايت علمي دانشجويان ايران

گیوه یک پای افزار قدیمی راحت و سازگار با آب و هوای معتدل ایرانی است که البته با زحمت فراوان تهیه شده و حاصل دست رنج چندین نفر اعم از زنان و مردانی است که هنرمندانه کوشیده و با هنر و سلیقه و البته مهارت فراوان خود کفشی را آفریدند که با داشتن خصوصیاتی چون خنک،سبک و قابل شستشو بودن در بین افرادی همچون روستائیان و کشاورزان پذیرفته شده و سالهای متمادی از گذشته تا کنون مورد استفاده قرار گرفته است.این پای افزار از ساده ترین مواد تهیه شده و با ساده ترین روشها نیز ساخته و پرداخته می شود. مراحل ساخت و تولید گیوه حدوداٌ ۲ روز طول می کشد که در ۴مرحله چرم سازی رویه بافی ،تخت کشی،و گیوه دوزی خلاصه می شود که در ادامه این نوشتار مراحل ساخت به تفصیل ارائه خواهد شد...

عنوان مقاله(مقاله شماره ۴):گبه، پارادایم هنر قومی ایل بختیاری

 نویسنده مقاله: حسین ابراهیمی ناغانی.

گبه از زیباترین دستبافته‌های بختیاری‌ست که در خود قابلیتهای بسیاری از جمله سادگی و سهولت بافت و نیز از حیث زیبائی و ارزشهای تصویری  منطبق با سلیقه‌های انسان شهرنشین امروزی که در فضای داخلی معماری خود هنوز جائی برای گبه از زیباترین دستبافته‌های بختیاری‌ست که در خود قابلیتهای بسیاری از جمله سادگی و سهولت بافت و نیز از حیث زیبائی و ارزشهای تصویری  منطبق با سلیقه‌های انسان شهرنشین امروزی که در فضای داخلی معماری خود هنوز جائی برای دستبافته‌های گستراندنی محفوظ داشته است، استعدادهای چندانی برای عرضه دارد.
گبه الگوی ممتاز «هنرقومی» بختیاری‌ست. هنری که در آن هر دستگاه تولیدی و هر محصولی به یک محمل جهت ظهور «واقعیت تصویری» ممتاز تبدیل می‌گردد که البته در کلیت خویش دارای وحدتی مثال‌زدنی است....

نویسنده مقاله: حسین ابراهیمی ناغانی

هنر- صنعت نمدمالی از کهن‌ترین میراث صنایع دستی ایران خاصه استان چهارمحال و بختیاری می‌باشد که قدیمی‌ترین نشانه‌های هنرورزی و صناعتگری کهن‌اقوام ایرانی را می‌توان در آن پی‌جوئی کرد. پالوده‌ترین، بدیهه‌ترین و در عین حال پویا‌ترین نگاره‌ها و نقوش دستبافته‌های اقوام ایرانی خصوصا ساکنین زاگرس میانی را می‌توان در این جنگ‌های منقوش ردیابی کرد.
پژوهش اخیر به شیوه توصیفی-تحلیلی و روش عمدتا میدانی سعی بر آن دارد از سوئی به جهت حفظ و احیاء این دستمایه هنری کهن‌سال، شیوه برساختن و نیز زیبائی‌های تصویری نمد و ذوق هنرمندان نمدمال استان چهارمحال و بختیاری را به بوته نقد و بررسی بکشاند و از سوئی دیگر با شناساندن ظرفیت‌ها و قابلیت‌های این هنر_صنعت ایرانی راه‌های احیاء و بازتولید آن در زندگی و حیات امروزی را مهیا کرده و به جهت ممانعت از انقراض آن «کارکردی» جدید برای آن پیشنهاد کند.....

منبع مقاله: سايت حوزه هنري استان چهار محال و بختياري

استان چهارمحال و بختياري به علت شرايط جغرافيايي خاص خود و قرار گرفتن در منطقه اي کوهستاني و سردسير ، همواره از شرايط مساعدي براي توليد فرش دستباف برخوردار بوده است و توليد فرش نسبت به ساير صنايع دستي از اهميت بيشتري برخوردار است و قالي عمده ترين صنعت دستي استان چهارمحال و بختياري است که در درجه اول در روستاها ، بعد در بين عشاير اسکان يافته و دست آخر در شهرها رواج کامل دارد .استان چهارمحال و بختياري به علت شرايط جغرافيايي خاص خود و قرار گرفتن در منطقه اي کوهستاني و سردسير ، همواره از شرايط مساعدي براي توليد فرش دستباف برخوردار بوده است و توليد فرش نسبت به ساير صنايع دستي از اهميت بيشتري برخوردار است و قالي عمده ترين صنعت دستي استان چهارمحال و بختياري است که در درجه اول در روستاها ، بعد در بين عشاير اسکان يافته و دست آخر در شهرها رواج کامل دارد ...

كتاب تاريخ و معماري بناهاي مذهبي استان چهار محال و بختياري(از آغاز دوره صفويه تا پايان دوره قاجاريه) تأليف علي لَله گاني است. اين كتاب داراي ۳۰۲ صفحه و انتشارات زَرنويس شهركرد آن را در سال ۱۳۸۵ با قيمت ۳۰۰۰ تومان به چاپ رسانده است. اين كتاب به دليل ذكر مطالب سودمند درباره نوع بناهاي مذهبي استان از جمله مساجد تاريخي و امامزاده هاي استان چهار محال و بختياري مفيد و قابل مطالعه است...

پس از معرفي كتاب هاي جديد و قديمي در حوزه ي فرهنگ، تاريخ و ادبيات بختياري در وبلاگ تخصصي كتاب شناسي چهار محال و بختياري، در اينجا با استناد به منابع گوناگون (مجلات- سايت هاي اينترنتي) و سهولت دستيابي دانشجويان و علاقمندان به فرهنگ بختياري مقالات ارزنده كه به صورت پراكنده در سايتهاي مختلف قرار داده شده به صورت يك مجموعه با عنوان بندي مناسب خدمتتان ارائه مي شود. حسن اين كار هم معرفي مقالات بختياري و هم نويسندگان ارجمندي است كه براي اعتلاي اين فرهنگ تلاش مي كنند و بايد قدردان زحمات آنان بود.اميد است مورد توجه قرار گيرد.

عنوان مقاله(مقاله شماره ۱):آتش و جایگاه آن در نزد بختیاری

نويسنده: آرمان موري احمدي

یکی از این عناصر که نقشی ویژه و ارزش غیر قابل انکاری در زندگی و باور بختیاریها دارد آتش است و آتش نزد مردم بختياري کاربردی دو وجهی دارد : از یک سو مقدس و پاک است، از سوی دیگر مخرب و ویرانگر .

آتش مقدس دارای شأن و منزلتی ویژه در بین این مردمان بوده است تا آنجا که بی حرمتی به آتش گناهی بزرگ و نابخشودنی شمرده می شد و خاموشی آنرا روا نمی داشتند، زیرا اعتقاد به حیات جاودانه آتش داشتند و معتقد بودند که هر کس به آتش بی حرمتی کند به خشم خدا دچار می گردد.

از سوی دیگر بختیاریها قایل به ویژگی اهریمن ستیزی آتش بودند و معتقد بودند که آتش افروختن موجب گریختن نیروهای اهریمنی از فضایی که آتش در آن افروخته شود می گردد...

شاهنامه‌ي بختياري: داستان رستم و اسفنديار از جمله كتاب‌هاي مفيد و ارزنده‌اي است كه محقق و شاعر ارجمند بختياري استاد جواد خسروي‌نيا (احمد خسروي) آن را از متن اصلي شاهنامه‌ي فردوسي به زبان لري بختياري به شيوه‌اي زيبا و بديع بازسرايي كرده است. ناشر اين اثر انتشارات  شهسواري اصفهان است كه اين كتاب را در قطع وزيري و به قيمت 40000 ريال در سال 1389به چاپ رسانده است...اين كتاب گنجينه‌اي از واژگان سره و اصيل لری بختياري است كه شاعر به زيبايي ضمن بازسرايي داستان رستم و اسفنديار شاهنامه به بختياري و آوردن معاني كلمات لُري به فارسي در زير هر صفحه و اعراب‌گذاري كلمات بختياري، خواننده را به فضاي اصلي داستان شاهنامه مي‌برد؛ بياني كه با زبان شيرين بختياري و شاهنامه‌خواني حماسي بختياري بسيار معروف است....

هدف از ايجاد فصلنامه‌ي وُلات(وطن) سعي در معرفي و طرح مشتركات قومي، فرهنگي، اجتماعي لُر زبانان بختياري به طور خاص و ديگر هم‌زبانان لُرِ فيلي، لَك، بويراحمدي، ممسني و ... به طور عام و هدف نهايي‌ آن خودآگاهي قومي اين قوم ايراني بوده است ولی...اين نشريه در آغاز نشر به پايان راه خود رسيد!...

بیست و یکمین شماره نشریه کهرنگ ویژه تاریخ و فرهنگ بختیاری منتشر شد. در این شماره مطالب و مقالات تاریخی- ادبی و فرهنگی مرتبط با بختیاری در آن درج شده است.

به نظر مي‌رسد يكي از علل ضعف و رنگ باختن فرهنگ قوم لُر و ابعاد و اشكال آن چون زبان، ادبيات، شعر، موسيقي، رقص، لباس و ... باز مي‌گردد به گذشته‌ي پر فراز و نشيب اين قوم در طول تاريخ ... لرهاي بختياري نيز در سير تحولات زمان، به تدريج بسياري از نمادهاي فرهنگي و هنري فاخر خود را در طول تاريخ از دست داده و يا فراموش كرده‌اند كه از جمله‌ي آن‌ها مي‌توان به اصطلاحات و آلات موسيقي و مقام‌هاي موسيقي آنان اشاره كرد... ساز طنبور در لرستان هنوز رايج است و بختياري‌ها اكنون با آن بيگانه‌اند. لايارد سياح انگليسي در سفرنامه‌ي خود روايت مستدلي دارد كه وقتي مهمان جعفرقلي‌خان بهداروند بوده، خان خود با طنبور، ترانه‌اي لُري براي او نواخته و خوانده است... موسيقي بختياري در قديم پويا بوده و نوازندگان بختياري با جهان اطراف و اقوام مهاجر در تبادل و تعامل بوده‌اند...

در برخي آبادي‌ها و روستاهاي ايران معمول و متداول است که براي شروع درو و چيدن گندم‌ها روز و ساعت خوشي تعيين مي‌کنند. زيرا اين روز ميمون را به فال نيک مي‌گيرند با اين نيت که همه کارگران با صحت و سلامتي درو را به پايان برسانند. در آخرين روز درو مقداري از گندم درون يک قطعه زمين که باقيمانده، يک نفر ابياتي را با صدايي خوش به صورت نوحه مي‌خواند و بقيه کارگران در حين درو کردن گندم در پايان هر بيت صلوات مي‌فرستند....

در روستاي «ده لي» از توابع شهرستان اردل چهارمحال و بختياري رسم بر اين است كه بعد از درو كردن و برداشت برنج، برداشت محصول آخرين كُرته(=حدود 50 متر زمين‌‌)‌را صلواتي مي‌نامند. به اين ترتيب كه محصول و برنج آن كُرته را هركس که در آنجا حاضر باشد، مي‌تواند براي خود بچيند و درو نمايد. برزگران و دروكنندگان، به هركس كه دوست دارند محصول اين قسمت را درو كرده و تقديم مي‌نمايند. در ميان برزگران و دروكاران، فردي كه آواز و صداي خوبي دارد، شعر صلواتي مي‌خواند و بقيه به دنبال او تكرار مي‌كنند و بدين ترتيب پايان كار برداشت محصول را به همه خبر مي‌دهند. اینک ابیاتی از اشعار صلوات‌نامه‌خوانی:

خوش رحمتي است ياران،گوييم از دل و جان، هر روز صد هزاران

صل علي محمّد، صلوات بر محمّد

صلوات را خدا گفت، بر شأن مصطفي گفت، جبريل بارها گفت:

صل عي محمّد، صلوات بر محمّد

ياران ما چهارند، با ما چو جان به كارند، همه در انتظارند:

صل علي محمّد، صلوات بر محمّد

منبع: وبلاگ تخصصی فولکلور ایران http://mkhalatbari.blogfa.com/